Tycroes

Mae pentref Tycroes wedi’i leoli ar ymyl orllewinol Dyffryn Aman. Mae’r pentref wedi’i amgylchynnu gan gefn gwlad ac yn cynnig golygfeydd dros y Mynydd Du. Mae’r ffordd fawr yn dilyn llwybr yr A483, un o’r priffyrdd o draffordd yr M4 a de Cymru i’r gogledd. Calon y pentref yw Sgwâr Tycroes, lle y mae sawl un o’r strydoedd yn cwrdd o gwmpas cloc y pentref.


Nant Fferws sy’n ffurfio’r ffin gydag ardal weinyddol Llandybïe.


Mae nifer o fusnesau i’w canfod yn y pentref, gan gynnwys siopau, siop flodau, canolfan arddio, siop pysgod a sglodion, fferyllydd a siop trîn gwallt. Hefyd, mae sawl busnes cyflenwi a chynhyrchu wedi’u lleoli yn Nhycroes.


Mae’r Clwb Rygbi lleol yn llewyrchus, ac mae tŷ tafarn/ tŷ bwyta o’r enw The Mountain Gate. Mae’r pentref hefyd yn cynnig sawl cyfleuster megis Neuadd y Pentref, Neuadd yr Eglwys a Neuadd y Sgowtiaid, ynghyd â sawl parc lleol. Mae’r parc mwyaf, sef Parc Tycroes ar Heol Brown, yn cynnwys ardal chwarae aml-ddefnydd yn ogystal ag offer chwarae i blant. Mae Parc Fferws a chae pêl-droed Heol Brown ill dau yn ardaloedd mawr, agored ar gyfer chwaraeon ac adloniant, at ddefnydd y cyhoedd.


Mae Ysgol Tycroes wedi’i moderneiddio yn ddiweddar ac yn darparu addysg cyfrwng Saesneg mewn amgylchedd llachar a chyfeillgar. Hefyd mae Cylch Meithrin wedi’i leoli yn Neuadd Eglwys Sant Edmwnd yng nghanol y pentref.


Mae sawl addoldy yn Nhycroes, yn cynnwys Capeli Caersalem, Moreia, a Bethesda, Eglwys Sant Edmwnd a’r Neuadd Efyngylaidd.


Am ragor o wybodaeth am y ward ewch i: https://www.carmarthenshire.gov.wales/media/1212827/tycroes-ward.pdf

https://www.carmarthenshire.gov.wales/media/1212827/tycroes-ward.pdf

Hanes

Tyfodd Tŷcroes mewn maint oherwydd ei agosrwydd at ardal lofaol y glo caled. Y prif bwll glo oedd glofa’r Wernos, a adeiladwyd ar dir a oedd yn perthyn i ystâd y teulu Stepney. Cyfunwyd y pwll glo gyda phyllau glo eraill, yn enwedig gyda Glofa’r Rhos yn y plwyf cyfagos. 

Mae gan y pentref fywyd cymunedol bywiog sydd wedi’i seilio ar y Capeli Cymraeg. Roedd hyn wedi arwain at draddodiad cerdd a theatre bywiog. Cafodd llawer o gerddorion gwych eu codi yn y pentref, ac roedd y rhain yn ymddangos mewn eisteddfodau ac ar lwyfannau tai opera. 

Diolch i Helenor a Howard Jones am y wybodaeth hanesyddol.